Begrippenlijst en bronnen

autisme

Een levenslange neurobiologische ontwikkelingsvariatie. Informatie, communicatie, prikkels en situaties kunnen anders verwerkt worden. Autisme ziet er per persoon anders uit.

neurodiversiteit

Het idee dat menselijke hersenen van nature verschillen. Verschillen in denken, leren en waarnemen horen bij de mensheid.

neurodivergent

Een woord voor mensen van wie het denken, leren of waarnemen afwijkt van wat in een samenleving als gebruikelijk geldt. Autisme en ADHD zijn voorbeelden.

spectrum

Een woord dat aangeeft dat kenmerken sterk kunnen verschillen per persoon en per gebied. Het is geen rechte lijn van 'een beetje' naar 'heel erg'.

camoufleren

Kenmerken bewust of onbewust verbergen, onderdrukken of compenseren om aan verwachtingen te voldoen. Het kan veel energie kosten.

masking

Engels woord voor camoufleren. Het gaat vooral om het verbergen van wat iemand voelt of nodig heeft.

compenseren

Een moeilijkheid opvangen met een andere strategie, bijvoorbeeld gesprekken vooraf voorbereiden of zinnen uit het hoofd leren.

monotropisme

Een theorie die beschrijft dat aandacht bij sommige mensen sterk naar één onderwerp tegelijk stroomt. Schakelen kost dan meer moeite en tijd.

interoceptie

Het waarnemen van signalen uit het eigen lichaam, zoals honger, dorst, pijn, temperatuur, aandrang of spanning.

alexithymie

Moeite om eigen gevoelens te herkennen en onder woorden te brengen. Het komt bij verschillende mensen voor, met en zonder autisme.

meltdown

Een moment waarop de belasting te groot wordt en iemand de controle over reacties tijdelijk verliest, bijvoorbeeld door huilen, schreeuwen of boosheid. Het is geen woede-uitbarsting om iets te bereiken.

shutdown

Een moment waarop iemand door overbelasting juist stil valt: niet meer praten, bewegen of reageren zoals gebruikelijk.

zelfregulatie

Manieren om spanning, prikkels en energie weer in balans te brengen, bijvoorbeeld rust nemen, bewegen of iets vertrouwds doen.

stimming

Herhalende bewegingen of geluiden die helpen bij zelfregulatie, zoals wiegen, friemelen, tikken of neuriën.

double-empathy-probleem

Een invloedrijke theorie die zegt dat misverstanden tussen autistische en niet-autistische mensen van twee kanten ontstaan, doordat ervaringen en communicatiestijlen verschillen.

executieve functies

Denkprocessen die helpen bij plannen, starten, schakelen, overzicht houden, remmen en afmaken.

hypergevoelig

Prikkels komen sterker binnen dan gebruikelijk, bijvoorbeeld geluid of licht.

ondergevoelig

Prikkels komen juist minder sterk of later binnen, bijvoorbeeld pijn, honger of temperatuur.

ontwikkelingsgeschiedenis

Informatie over hoe iemand zich vanaf de jeugd heeft ontwikkeld: taal, contact, school, routines en gevoeligheden.

ondersteuningsbehoefte

Wat iemand nodig heeft om mee te kunnen doen, bijvoorbeeld duidelijke informatie, rust, of hulp bij administratie. Het is geen persoonlijk falen.

Bronnen

• ICD-11: Autism spectrum disorder (6A02)

  Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) (2019) · Internationale classificatie

  Vindplaats: icd.who.int

  Belangrijkste beperking: Beschrijft criteria, geen uitleg over dagelijks leven of ondersteuning.

• Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142)

  NICE (2012, herzien) · Klinische richtlijn

  Vindplaats: nice.org.uk/guidance/cg142

  Belangrijkste beperking: Britse context; niet alle aanbevelingen passen op de Nederlandse zorg.

• DSM-5-TR

  American Psychiatric Association (2022) · Classificatiesysteem

  Vindplaats: psychiatry.org

  Belangrijkste beperking: Categorieën zijn afspraken, geen biologische feiten.

• Zorgstandaard Autisme

  Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie / Akwa GGZ (2017 e.v.) · Nederlandse richtlijn

  Vindplaats: ggzstandaarden.nl

  Belangrijkste beperking: Gericht op zorgorganisatie; minder detail over camoufleren bij vrouwen.

• On the ontological status of autism: the double empathy problem

  Milton, D. (2012) · Theoretisch artikel

  Vindplaats: Disability & Society, doi:10.1080/09687599.2012.710008

  Belangrijkste beperking: Theorie; niet met één onderzoek te bewijzen of te weerleggen.

• Autistic peer-to-peer information transfer is highly effective

  Crompton, C. e.a. (2020) · Experimenteel onderzoek

  Vindplaats: Autism, doi:10.1177/1362361320919286

  Belangrijkste beperking: Kleine groepen; resultaten nog beperkt herhaald.

• Onderzoek naar camoufleren (CAT-Q en kwalitatieve studies)

  Hull, L. e.a. (2017 e.v.) · Vragenlijst- en ervaringsonderzoek

  Vindplaats: Journal of Autism and Developmental Disorders

  Belangrijkste beperking: Zelfrapportage; oorzaak en gevolg zijn niet vastgesteld.

• Having all of your internal resources exhausted: autistic burnout

  Raymaker, D. e.a. (2020) · Kwalitatief onderzoek met autistische deelnemers

  Vindplaats: Autism in Adulthood, doi:10.1089/aut.2019.0079

  Belangrijkste beperking: Onderzoeksconcept; geen officiële diagnose.

• Attention, monotropism and the diagnostic criteria for autism

  Murray, D., Lesser, M., Lawson, W. (2005) · Theoretisch artikel

  Vindplaats: Autism, doi:10.1177/1362361305051398

  Belangrijkste beperking: Nog beperkt empirisch getoetst.

• Onderzoek naar menopauze en autisme

  Moseley, R. e.a. (2020 e.v.) · Kleine kwalitatieve en verkennende studies

  Vindplaats: Autism / Autism in Adulthood

  Belangrijkste beperking: Eerste aanwijzingen; geen brede conclusies mogelijk.