Naar hoofdinhoud

Mijn verkenning

Nog geen verkenning gestart

RESET
Terug naar het hoofdstuk

Het autismespectrum: geen lijn, maar een profiel

Veel mensen denken bij 'spectrum' aan een lijn: aan de ene kant 'mild', aan de andere kant 'ernstig'. Zo werkt het niet. Het spectrum is beter te zien als een profiel: per gebied kan iets voor jou heel herkenbaar zijn, een beetje, of juist helemaal niet. Die combinatie is bij iedereen anders.

Onderdeel 2 van 16

Lees in het kort

  • Het autismespectrum is geen lijn van 'een beetje' tot 'heel erg', maar een combinatie van eigenschappen die per persoon anders is samengesteld.
  • Zo'n profiel helpt om te begrijpen wáár iets energie kost of juist kracht geeft, in plaats van één label voor alles.
  • Op deze pagina kun je acht domeinen rustig verkennen. Er komt geen score, geen test en geen diagnose uit.

Bij een diagnostisch onderzoek kijkt een professional naar twee hoofdgebieden: (1) sociale communicatie en wederkerigheid, en (2) herhaalde of beperkte patronen in gedrag, interesses of activiteiten — waaronder voor veel mensen ook een andere verwerking van prikkels. Daarnaast spelen in het dagelijks leven vaak meer domeinen mee, zoals starten en overzicht houden, aandacht verdelen of bewegen. Die aanvullende domeinen zijn geen losse diagnostische criteria, maar ze bepalen wel mee hoe iemand functioneert en wat helpt.

Waarvoor dient zo'n profiel?

  • Het maakt zichtbaar wáár iets voor jou energie kost of juist kracht geeft, in plaats van één gemiddelde over alles.
  • Het helpt je woorden te geven aan wat je merkt, bijvoorbeeld in een gesprek met een naaste, de huisarts of een professional.
  • Het helpt om per gebied te kijken wat praktisch zou kunnen helpen, in plaats van alles tegelijk te willen veranderen.

Wat doet het niet?

  • Het is geen test en geeft geen score, percentage of kans.
  • Het stelt geen diagnose en zegt niets over hoe 'ernstig' iets is.
  • Veel herkenning in één domein zegt niet waardoor dat komt: ook slaap, stress, stemming, hormonen of overbelasting kunnen meespelen.

Onder deze uitleg vind je een rustige verkenning. Per domein lees je een korte uitleg en geef je aan wat je herkent. Je antwoorden blijven op dit apparaat en gaan nergens automatisch heen. Alleen als jij een inzicht bevestigt én zelf kiest om het mee te nemen, verschijnt er iets in Mijn overzicht.

  • Diagnostic criteria autism spectrum disorder (DSM-5-TR)

    CDC (2024) · Richtlijnoverzicht

    Vindplaats: Centers for Disease Control and Prevention

    Belangrijkste beperking: Beschrijft de diagnostische hoofdgebieden, niet het dagelijks functioneren per persoon.

  • What is autism? The spectrum and profiles

    National Autistic Society (2023) · Uitleg door belangenorganisatie

    Vindplaats: autism.org.uk

    Belangrijkste beperking: Algemene uitleg; individuele verschillen vragen altijd persoonlijke afstemming.

  • Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142)

    NICE (2021) · Richtlijn

    Vindplaats: National Institute for Health and Care Excellence

    Belangrijkste beperking: Gericht op diagnostiek en zorg door professionals, niet op zelfverkenning.

Jouw profiel in één oogopslag

  • Contactnog niet genoeg ingevuld
  • Taal & afstemmingnog niet genoeg ingevuld
  • Veranderingnog niet genoeg ingevuld
  • Interessesnog niet genoeg ingevuld
  • Prikkelsnog niet genoeg ingevuld
  • Starten & overzichtnog niet genoeg ingevuld
  • Aandachtnog niet genoeg ingevuld
  • Bewegen & lichaamnog niet genoeg ingevuld

Verken de acht domeinen

Sociale communicatie & wederkerigheid

Sluit aan bij een hoofdgebied uit de diagnostiek

Hoe contact heen en weer gaat: ruimte vinden voor jezelf en de ander, verwachtingen begrijpen en samen afstemmen. Contact willen en er energie aan besteden kunnen naast elkaar bestaan.

Tijdens contact kost het mij denkwerk om aan te voelen wanneer ik iets kan zeggen.
Sociale verwachtingen die niet worden uitgesproken vragen mij extra energie.
Ik wil graag contact, maar heb ook ruimte nodig om ervan bij te komen.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Aandachtig en oprecht contact maken kan een kracht zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Herstelruimte rond contact plannen · Verwachtingen samen expliciet maken

Verbale & non-verbale afstemming

Sluit aan bij een hoofdgebied uit de diagnostiek

Woorden, toon, gebaren en lichaamstaal op elkaar afstemmen. Deze kaart splitst communicatie op om erover te kunnen praten; het zijn geen aparte diagnostische hoofdgebieden.

Ik weet soms wat ik bedoel maar krijg het niet meteen in woorden.
Impliciete hints of dubbelzinnigheid kunnen extra denkwerk vragen.
Ik besef soms pas achteraf wat ik voelde of wilde zeggen.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Eerlijk en concreet communiceren kan een kracht zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Concrete taal vragen · Extra verwerkingstijd nemen · Vooraf opschrijven wat je wilt zeggen

Verandering & voorspelbaarheid

Sluit aan bij een hoofdgebied uit de diagnostiek

Wat schakelen tussen plannen of situaties van je vraagt, en wat houvast biedt. Behoefte aan voorspelbaarheid is één van de mogelijke herhaalde of beperkte patronen.

Onverwachte wijzigingen kosten mij tijd om te schakelen.
Het helpt als ik weet wat hetzelfde blijft.
Een plan B kan spanning verminderen.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Consistentie en zorgvuldige voorbereiding kunnen krachten zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Voorbereidingstijd vragen · Afspreken wat gelijk blijft · Een eenvoudig plan B maken

Focus, interesses & herhaling

Sluit aan bij een hoofdgebied uit de diagnostiek

Interesses die veel ruimte krijgen, herhaling of vaste manieren van doen. Die kunnen plezier en houvast geven én soms schakelen lastig maken.

Een interesse kan mij zo bezighouden dat schakelen naar iets anders moeite kost.
Herhaling of een vertrouwde volgorde geeft mij houvast.
Ik bouw graag veel kennis op rond een onderwerp dat mij boeit.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Kennis opbouwen rond interesses en patronen opmerken kunnen krachten zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Ruimte voor interesses behouden · Een overgang tussen activiteiten voorbereiden

Sensorische verwerking

Sluit aan bij een hoofdgebied uit de diagnostiek

Hoe je geluid, licht, geur, aanraking en andere prikkels ervaart. Meer of minder gevoelig zijn en prikkels zoeken vallen bij diagnostiek binnen herhaalde/beperkte patronen; sensorische verschillen zijn niet voor iedereen vereist.

Geluid, licht, geur of aanraking kan mij meer energie kosten dan anderen merken.
Ik zoek soms juist bepaalde prikkels op om me te reguleren.
Na veel prikkels heb ik tijd nodig om bij te komen.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Oog voor details kan een kracht zijn, maar volgt niet automatisch uit gevoeligheid.

Dit zou je eens kunnen proberen: Een herstelmoment inplannen · Minder gelijktijdige prikkels kiezen · Een passend hulpmiddel proberen, zoals gehoorbescherming waar veilig

Executieve functies

Aanvullend dagelijks domein, geen apart diagnostisch criterium

Beginnen, plannen, stappen onthouden en schakelen. Dit is een dagelijks domein, geen apart diagnostisch hoofdcriterium voor autisme.

Beginnen aan een taak kan moeilijk zijn, ook als ik weet wat ik moet doen.
Veel losse stappen tegelijk kosten mij overzicht.
Bij sterke interesse kan mijn focus juist heel diep zijn.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Diepgaande focus bij interesse kan een kracht zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Eén stap tegelijk kiezen · Een externe reminder gebruiken · De eerste stap kleiner maken

Informatieverwerking & aandacht

Aanvullend dagelijks domein, geen apart diagnostisch criterium

Hoe je informatie verwerkt en aandacht verdeelt. Leren en aandacht kunnen verschillen, zonder dat dit aparte diagnostische hoofdcriteria zijn.

Als informatie snel achter elkaar komt, heb ik extra verwerkingstijd nodig.
Meerdere informatiebronnen tegelijk maken het moeilijker mijn aandacht erbij te houden.
Ik merk details of verbanden op die anderen soms overslaan.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Details en verbanden opmerken kan een kracht zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Informatie in kleinere stukken vragen · Eén informatiebron tegelijk gebruiken

Motoriek & lichaamsafstemming

Aanvullend dagelijks domein, geen apart diagnostisch criterium

Bewegingen afstemmen, je positie in de ruimte voelen en handelingen uitvoeren. Bewegen kan verschillen, maar is geen apart diagnostisch hoofdcriterium. Lichaamssignalen zoals honger zijn niet hetzelfde als motoriek.

Nieuwe bewegingen of handelingen vragen mij bewuste oefening.
Bewegingen tegelijk afstemmen kost mij extra aandacht.
Bij lichamelijke taken helpt het mij als ik mijn eigen tempo kan kiezen.

Herkenning in dit domein: nog niet genoeg ingevuld

Mogelijke kracht: Zorgvuldig oefenen en een eigen werkwijze vinden kunnen krachten zijn.

Dit zou je eens kunnen proberen: Een eigen tempo kiezen · Een handeling in losse stappen oefenen

Niet alleen wat lastig is

Een profiel gaat ook over wat je sterk afgaat. Welke van deze krachten herken je bij jezelf?

Diepgaande focus
Oog voor details
Eerlijk/direct communiceren
Consistentie
Kennis opbouwen rond interesses
Patronen opmerken

Wat valt op in jouw antwoorden?

Er is nog niet genoeg ingevuld om iets te laten zien. Een inzicht verschijnt pas als je binnen een domein meerdere stellingen met "Herken ik vaak" hebt beantwoord.

Antwoorden wissen

Waarop is dit gebaseerd?

  • Sterk bewijs

    Dat autisme zich uit in een combinatie van kenmerken die per persoon sterk verschilt — en niet op één lijn van mild tot ernstig valt te leggen — wordt breed ondersteund door internationale richtlijnen (CDC/DSM-5-TR, NICE) en belangenorganisaties zoals de National Autistic Society.

  • Kwalitatieve ervaringskennis

    Het idee van een persoonlijk profiel in plaats van één score sluit aan bij hoe autistische mensen zelf over hun ervaringen vertellen. Zo'n profiel is een gesprekshulpmiddel, geen meetinstrument.

Onderzoeksprototype · Geen diagnostisch instrument · De applicatie stelt geen diagnose