Welke kenmerken kunnen voorkomen?

Wat betekent dit?

Het afstemmen van taal, toon, tempo en ongeschreven regels in contact met anderen.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Heel direct praten, veel of juist weinig uitleg geven, moeite met small talk, of gesprekken vooraf oefenen.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Voortdurend meedenken over wat gepast is, waardoor het gesprek veel energie kost.

Wat kan mogelijk helpen?

Duidelijke afspraken, schriftelijke informatie, vragen of iets klopt in plaats van raden.

Andere verklaringen?

Sociale angst, verlegenheid, gehoorproblemen, taalachterstand of vermoeidheid.

Wat betekent dit?

Het over en weer gaan van een gesprek of relatie: geven, nemen, aansluiten.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Lang over een onderwerp vertellen, of juist weinig uit zichzelf delen.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Onzekerheid over wanneer je iets mag zeggen of hoeveel interesse gepast is.

Wat kan mogelijk helpen?

Samen benoemen hoe je een gesprek wilt voeren en wanneer je wisselt.

Andere verklaringen?

Enthousiasme, cultuurverschil, ADHD, of een gesprekspartner die weinig ruimte laat.

Wat betekent dit?

De manier waarop iemand contact opbouwt en onderhoudt.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Weinig maar diepe vriendschappen, contact dat vooral rond een gedeelde interesse loopt.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Sterke behoefte aan contact, maar ook uitputting na contact.

Wat kan mogelijk helpen?

Kortere afspraken, vaste plekken, vooraf weten hoe lang iets duurt.

Andere verklaringen?

Introversie, depressie, drukke levensfase of eerdere nare ervaringen.

Wat betekent dit?

Een voorkeur voor duidelijke taal waarin staat wat er bedoeld wordt.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Hints missen, doorvragen naar wat precies bedoeld wordt, of grapjes anders opvatten.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Twijfel of je iets goed hebt begrepen, ook na afloop.

Wat kan mogelijk helpen?

Zeggen wat je bedoelt, afspraken op papier, samen kort samenvatten.

Andere verklaringen?

Onbekendheid met een taal of context, vermoeidheid, of onduidelijke afzender.

Wat betekent dit?

Weten wat er komt, helpt om energie te verdelen.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Stress bij onaangekondigde wijzigingen, veel willen voorbereiden.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Een plotselinge verandering vraagt om alles opnieuw doordenken.

Wat kan mogelijk helpen?

Veranderingen vroeg aankondigen en uitleggen waarom.

Andere verklaringen?

Angstklachten, onzekerheid door eerdere ervaringen of een chaotische omgeving.

Wat betekent dit?

Vaste manieren van doen die rust geven.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Dezelfde volgorde, dezelfde route, hetzelfde eten.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Een routine bespaart denkwerk en houdt energie over voor de rest.

Wat kan mogelijk helpen?

Routines respecteren en alternatieven samen bedenken als iets echt moet wijzigen.

Andere verklaringen?

Gewoontevorming, dwangklachten of praktische noodzaak.

Wat betekent dit?

Onderwerpen waarin iemand zich diep en langdurig verdiept.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Veel kennis, verzamelen, uren opgaan in een onderwerp.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Rust, plezier en herstel; het kan ook helpen bij zelfregulatie.

Wat kan mogelijk helpen?

Ruimte houden voor de interesse in plaats van hem af te leren.

Andere verklaringen?

Talent, beroep, hyperfocus bij ADHD of vluchten uit een zware situatie.

Wat betekent dit?

Monotropisme beschrijft dat aandacht sterk naar één ding tegelijk stroomt.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Moeilijk kunnen stoppen, iets niet horen tijdens concentratie, moeite met schakelen.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Onderbroken worden voelt als abrupt uit iets getrokken worden.

Wat kan mogelijk helpen?

Waarschuwing vooraf, tijd om af te ronden, minder onderbrekingen.

Andere verklaringen?

Vermoeidheid, hyperfocus bij ADHD of gewoon grote betrokkenheid.

Wat betekent dit?

Stimming: bewegingen of geluiden die helpen bij zelfregulatie.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Wiegen, friemelen, tikken, neuriën, met een voorwerp spelen.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Spanning zakt, prikkels worden beter te verdragen.

Wat kan mogelijk helpen?

Ruimte om te stimmen, tenzij het schade geeft. Dan samen een alternatief zoeken.

Andere verklaringen?

Zenuwachtigheid, tics, ADHD of gewoon een gewoonte.

Wat betekent dit?

Hoe sterk of hoe snel zintuiglijke informatie binnenkomt en verwerkt wordt.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Drukte vermijden, oordoppen dragen, felle lampen mijden of juist prikkels opzoeken.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Geluid of licht kan letterlijk pijn doen of het denken blokkeren.

Wat kan mogelijk helpen?

Prikkelarme plek, pauzes, zelf mogen kiezen waar je zit.

Andere verklaringen?

Migraine, gehoorproblemen, oververmoeidheid, angst of hormonale veranderingen.

Wat betekent dit?

Interoceptie is het waarnemen van signalen uit je eigen lichaam.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Vergeten te eten of drinken, pas laat merken dat je ziek of moe bent.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Signalen komen laat of heel plotseling en hevig binnen.

Wat kan mogelijk helpen?

Vaste tijden, herinneringen, water binnen handbereik.

Andere verklaringen?

Stress, medicatie, lichamelijke aandoeningen of eetproblemen.

Wat betekent dit?

Alexithymie betekent moeite om eigen gevoelens te herkennen en te benoemen.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Rustig lijken terwijl er veel speelt, of pas later merken dat iets raakte.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Wel spanning in het lichaam voelen, maar er geen woord bij hebben.

Wat kan mogelijk helpen?

Tijd, woorden aanreiken zonder in te vullen, schrijven in plaats van praten.

Andere verklaringen?

Alexithymie komt ook zonder autisme voor, bijvoorbeeld na trauma of bij depressie. Autistische mensen kunnen gevoelens wél benoemen; het kan alleen anders of trager gaan.

Wat betekent dit?

Camoufleren is kenmerken verbergen, onderdrukken of compenseren.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Van buiten weinig te merken; de belasting komt pas later of thuis.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Voortdurend meekijken met jezelf; dat kost veel energie.

Wat kan mogelijk helpen?

Plekken waar het niet hoeft, en mensen bij wie het niet hoeft.

Andere verklaringen?

Sociale angst, perfectionisme of een omgeving die weinig ruimte geeft.

Wat betekent dit?

Een meltdown is verlies van controle door te grote belasting.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Huilen, schreeuwen, boosheid of paniek, vaak na een lange opbouw.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Het voelt overweldigend en niet te stoppen; achteraf vaak uitputting en schaamte.

Wat kan mogelijk helpen?

Prikkels weghalen, weinig praten, tijd geven, later pas nabespreken.

Andere verklaringen?

Paniekaanval, trauma-reactie, pijn of extreme vermoeidheid.

Wat betekent dit?

Bij een shutdown valt iemand juist stil door overbelasting.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Niet meer praten, wegkijken, bewegingloos zijn, zich terugtrekken.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Denken en spreken lukken tijdelijk niet, ook al is iemand wakker en aanwezig.

Wat kan mogelijk helpen?

Rust, geen vragen stellen, aanwezigheid zonder eisen.

Andere verklaringen?

Dissociatie, uitputting, lage bloedsuiker of een lichamelijke oorzaak.

Wat betekent dit?

Hoeveel iets kost en hoeveel tijd nodig is om bij te komen.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Na een werkdag of visite een lange stille periode nodig hebben.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Herstel duurt langer dan anderen zien of verwachten.

Wat kan mogelijk helpen?

Herstel vooraf inplannen, niet twee zware dingen op één dag.

Andere verklaringen?

Slaaptekort, bloedarmoede, schildklier, depressie of langdurige overbelasting.

Wat betekent dit?

Huishouden, administratie, boodschappen, afspraken en zelfzorg.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Werk lukt wel, maar post blijft liggen; of andersom.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Starten en schakelen (executieve functies) kost onevenredig veel moeite.

Wat kan mogelijk helpen?

Kleine stappen, hulp bij administratie, vaste momenten.

Andere verklaringen?

ADHD, depressie, overbelasting of te veel taken tegelijk.

Wat betekent dit?

Slaappatroon en voedingsvoorkeuren kunnen anders zijn.

Hoe kan het zichtbaar zijn?

Laat in slaap vallen, veel wakker liggen, vaste maaltijden, sterke voorkeur voor structuur of textuur.

Wat kan er vanbinnen gebeuren?

Een druk hoofd of onverwerkte prikkels houden het lichaam wakker.

Wat kan mogelijk helpen?

Rustige avondroutine, prikkelarme slaapkamer, eten waar je op kunt vertrouwen.

Andere verklaringen?

Slaapstoornis, overgangsklachten, medicatie, eetstoornis of pijn.