Autisme door de levensloop
Wat opvalt, hangt samen met wat een levensfase van iemand vraagt. Hieronder staan informatiekaarten per fase.
Onderdeel 5 van 15
Lees in het kort
- Autisme is levenslang, maar de zichtbare vorm verandert.
- Late herkenning betekent niet dat autisme pas laat is ontstaan.
- Jeugdgegevens ontbreken vaak bij volwassenen en ouderen.
Jonge kinderen
Wat kan opvallen?
Ander contact maken, sterke voorkeuren, moeite met wisselingen, opvallende reacties op geluid of textuur.
Wat vraagt deze fase?
Vooral veiligheid en voorspelbaarheid; de omgeving vangt nog veel op.
Waar let men op?
Ontwikkeling van taal, spel en samen delen. Dit kan ook anders lopen zonder autisme.
Schoolkinderen
Wat kan opvallen?
Moeite met groepswerk, pauzes en ongeschreven regels; thuis instorten na school.
Wat vraagt deze fase?
Meer sociale afstemming en zelfstandigheid dan thuis.
Waar let men op?
Verschil tussen wat op school en wat thuis zichtbaar is.
Jongeren
Wat kan opvallen?
Vriendschappen worden ingewikkelder, neemt vaak toe, vermoeidheid en somberheid kunnen ontstaan.
Wat vraagt deze fase?
Zelfstandig plannen, sociale groepen, identiteitsvragen.
Waar let men op?
Uitval, schoolverzuim of angst kan de eerste zichtbare vorm zijn.
Jongvolwassenen
Wat kan opvallen?
Studeren, op kamers wonen en werk vragen veel organisatie tegelijk.
Wat vraagt deze fase?
Zelf structuur maken, zonder de vanzelfsprekende structuur van thuis of school.
Waar let men op?
Vastlopen kan plotseling lijken, terwijl de basis er al langer was.
Volwassenen
Wat kan opvallen?
Werk en gezin combineren, weinig herstelmomenten, terugkerende overbelasting.
Wat vraagt deze fase?
Veel schakelen tussen rollen en verwachtingen.
Waar let men op?
Eerdere behandelingen die niet goed aansloten kunnen een aanwijzing zijn om breder te kijken.
Middelbare leeftijd
Wat kan opvallen?
Minder reserve om te compenseren; veranderingen in slaap, hormonen of gezondheid.
Wat vraagt deze fase?
Vaak zorg voor anderen én werk tegelijk.
Waar let men op?
Kenmerken die er altijd waren, worden nu pas zichtbaar voor de omgeving.
Ouderen
Wat kan opvallen?
Verlies van vaste routines, kleiner netwerk, meer moeite met verandering.
Wat vraagt deze fase?
Aanpassen aan pensioen, verlies en veranderende gezondheid.
Waar let men op?
Onderscheid met dementie of lichamelijke oorzaken vraagt zorgvuldige beoordeling.
Wat geldt voor alle fasen:
- autisme is levenslang
- de zichtbare vorm kan veranderen
- school, werk, relaties en zelfstandigheid veranderen de eisen
- iemand kan jarenlang compenseren
- grote levensveranderingen kunnen bestaande kwetsbaarheden zichtbaarder maken
- late herkenning betekent niet dat autisme pas laat is ontstaan
- jeugdgegevens kunnen bij volwassenen en ouderen ontbreken
Voorbeelden van levensloopinformatie:
- schoolrapporten
- oude verslagen
- informatie van familie
- terugkerende uitval
- werkgeschiedenis
- relatiegeschiedenis
- vaste routines
- levenslange interesses
- prikkelgevoeligheid
- problemen na veranderingen
Verder in de app
Waarop is dit gebaseerd?
Sterk bewijs
Dat autisme levenslang is en vroeg in de ontwikkeling begint, is vastgelegd in internationale classificaties en richtlijnen.
Redelijk bewijs
Late herkenning bij volwassenen, vooral bij vrouwen, is in meerdere cohort- en reviewstudies beschreven.
Beperkt bewijs
Over autisme bij ouderen is nog weinig onderzoek gedaan; veel kennis is klinisch en beschrijvend.